Where does "niet" go?

Use geen with a noun that would have een or no article.

Use niet for everything else: verbs, adjectives, names, pronouns and nouns with de, het, dit or mijn.

Dutch · English

• Ik heb geen auto. · I don't have a car.
• Ik heb de auto niet. · I don't have the car.
• Ik heb geen tijd. · I don't have time.

When niet negates the whole sentence, it comes after the conjugated verbum, the subject, pronouns, definite objects (de/het/die/mijn + noun) and time words.

Dutch · English

• Ik ken hem niet. · I don't know him.
• Ik koop die fiets niet. · I'm not buying that bike.
• We werken morgen niet. · We're not working tomorrow.
• Morgen werken we niet. · Tomorrow we're not working. (inversie)

Niet comes before:

Before … · Dutch · English

• an adjective · Het huis is niet groot. · The house isn't big.
• a place or preposition phrase · Ik woon niet in Utrecht. · I don't live in Utrecht.
• Ik wacht niet op de bus. · I'm not waiting for the bus.
• an adverb of manner · Ze praat niet snel. · She doesn't talk fast.
• a separable prefix · Ik bel hem vandaag niet op. · I'm not calling him today.

With two verbs, niet goes before the verb at the end (the infinitive or the participle) and before any adjective or preposition phrase. Objects and time words still come before niet.

Dutch · English

• Ik kan morgen niet komen. · I can't come tomorrow.
• Ik wil die baan niet hebben. · I don't want that job.
• We gaan dit jaar niet verhuizen. · We're not going to move this year.
• Ik heb de mail niet gelezen. · I haven't read the email.
• Hij is gisteren niet naar zijn werk gegaan. · He didn't go to work yesterday.
• Ik heb hem nog niet opgebeld. · I haven't called him yet.

Handy order to remember: subject – verbum 1 – pronoun/definite object – time – niet – manner – place – verbum 2

In a bijzin all verbs move to the end. Niet stays in front of that verb group, and in front of any adjective or preposition phrase.

Dutch · English

• Ik blijf thuis, omdat ik me niet goed voel. · I'm staying home because I don't feel well.
• Ik bel je, als ik morgen niet kan komen. · I'll call you if I can't come tomorrow.
• Ze zegt dat ze de mail niet heeft gelezen. · She says she hasn't read the email.
• Ik denk dat hij niet in Utrecht woont. · I think he doesn't live in Utrecht.
• Ik vind dat het salaris niet hoog is. · I think the salary isn't high.

To contrast one word, put niet right before it and add maar:

Dutch · English

• Ik werk niet maandag, maar dinsdag. · I'm not working Monday, but Tuesday.
• Niet ik, maar mijn collega heeft gebeld. · Not me, but my colleague called.

Learn these as chunks:

Dutch · English

• nog niet · not yet
• niet meer · no longer
• helemaal niet · not at all
• niet altijd · not always
• ook niet · not … either

Ik woon niet meer in Amsterdam. · Ik ben nog niet klaar. · Ik ook niet.

Wrong · Right · Why

• Ik heb de mail gelezen niet. · Ik heb de mail niet gelezen. · Niet goes before the participle.
• Ik kan komen niet. · Ik kan niet komen. · Niet goes before the infinitive.
• Ik niet werk vandaag. · Ik werk vandaag niet. · Niet never comes before the conjugated verb in a main clause.
• Ik woon in Utrecht niet. · Ik woon niet in Utrecht. · Niet goes before a place phrase.
• …, omdat ik voel me niet goed. · …, omdat ik me niet goed voel. · After omdat: verb at the end.
• Ik heb niet een auto. · Ik heb geen auto. · Een + noun → geen.
• Ik zie niet hem. · Ik zie hem niet. · Pronouns come before niet.
• Het is duur niet. · Het is niet duur. · Niet goes before an adjective.