KNM: staatsinrichting en democratie

In Nederland kiezen de mensen hun regering. Nederland is een democratie. Er is een koning, maar hij heeft geen politieke macht. De ministers (de regering) maken de plannen en de Tweede Kamer controleert die plannen.

Stemmen is je eigen keuze. Vanaf 18 jaar mag je stemmen. Het is een recht, geen plicht, en je stem is geheim. Niemand mag zeggen op wie je moet stemmen: je partner niet, je familie niet en je baas niet. In het stemhokje ben je alleen. Eén uitzondering: kun je door een lichamelijke beperking niet zelf stemmen (je kunt bijvoorbeeld geen potlood vasthouden of je ziet heel slecht)? Dan mag iemand je helpen in het stemhokje. Je mag iemand meenemen die je helpt, of je vraagt het aan iemand die in het stembureau werkt.

Wie mag stemmen? Nederlanders mogen bij alle verkiezingen stemmen. Voor de gemeenteraad mogen ook mensen uit andere EU-landen stemmen, en andere inwoners als ze vijf jaar legaal in Nederland wonen.

Heb je een stempas gekregen? Neem hem dan mee met je identiteitsbewijs naar een stembureau in je gemeente. Ben je hem kwijt? Vraag dan op tijd een nieuwe aan bij de gemeente, niet pas op de dag van de verkiezing. Kun je zelf niet gaan? Dan kan een andere kiezer voor jou stemmen als je die persoon toestemming geeft (een volmacht).

De gemeente is dichtbij. De gemeenteraad beslist over je straat, parken, afval en sport. De burgemeester wordt niet gekozen: de regering benoemt de burgemeester.

Vind je een plan van de gemeente niet goed? Geef dan je mening. Ga naar een informatieavond, schrijf een e-mail of luister bij een vergadering van de gemeenteraad. Iedereen mag naar deze vergaderingen.

Ook de overheid moet zich aan de wet houden. Denk je dat de gemeente een verkeerde beslissing heeft genomen? Dan kun je bezwaar maken en daarna naar een onafhankelijke rechter gaan.

Je mag kritiek hebben. Je mag zeggen dat een minister of de burgemeester zijn werk slecht doet. Je mag ook lid worden van een politieke partij of zelf een partij beginnen.

Soorten verkiezingen

Nederland heeft verschillende soorten verkiezingen.

1. Landelijke verkiezingen (Tweede Kamer)
Bij deze verkiezingen kies je de leden van het Nederlandse parlement. Alleen mensen met de Nederlandse nationaliteit mogen stemmen. Je moet ook minstens 18 jaar oud zijn.

2. Provinciale verkiezingen (Provinciale Staten)
Bij deze verkiezingen kies je de leden van de Provinciale Staten. Alleen Nederlanders van 18 jaar of ouder mogen stemmen. Meestal moet je wonen in de provincie waar je stemt.

3. Verkiezingen voor de gemeente (gemeenteraadsverkiezingen)
Bij deze verkiezingen kies je de leden van de gemeenteraad. Zowel Nederlanders als buitenlandse inwoners mogen stemmen. Mensen uit EU-landen mogen stemmen. Mensen van buiten de EU mogen meestal stemmen als ze minstens vijf jaar legaal in Nederland wonen. Je moet minstens 18 jaar zijn en in de gemeente wonen.

4. Verkiezingen voor het waterschap (waterschapsverkiezingen)
Bij deze verkiezingen kies je de leden van het waterschap in je regio. Nederlanders en sommige buitenlandse inwoners mogen stemmen, als ze voldoen aan de regels over waar en hoe lang ze in Nederland wonen. Dus ook mensen met een andere nationaliteit kunnen bij deze verkiezingen stemrecht hebben.

5. Verkiezingen voor het Europees Parlement
Bij deze verkiezingen kies je de Nederlandse leden van het Europees Parlement. Nederlanders en mensen uit andere EU-landen mogen stemmen. Woon je in Nederland en kom je uit een ander EU-land? Dan kun je kiezen om in Nederland te stemmen. Bij dezelfde verkiezing voor het Europees Parlement mag je maar één keer stemmen: in Nederland of in je eigen EU-land.

In het kort

Ben je buitenlander in Nederland? Dat betekent niet automatisch dat je niet mag stemmen. Buitenlandse inwoners mogen stemmen bij de gemeenteraadsverkiezingen en, onder bepaalde voorwaarden, bij de waterschapsverkiezingen. Mensen uit andere EU-landen mogen ook stemmen bij de verkiezingen voor het Europees Parlement.

Maar bij de landelijke en provinciale verkiezingen mogen alleen Nederlanders stemmen.

Onderdeel · KNM, officieel thema Staatsinrichting en rechtsstaat.

• Soort opdracht · Een korte situatie met een foto (een stembureau, het gemeentehuis), daarna "Wat is waar?" of "Wat kan X het beste doen?" met drie antwoorden.
• Het echte examen · Op de computer, 45 minuten. De taal is ongeveer A2. DUO publiceert geen vast aantal vragen. Aanbieders van examentrainingen werken met ongeveer 40 vragen.

Veelgemaakte fouten

1. Denken dat stemmen verplicht is. Het is je recht, geen plicht.
2. Denken dat je partner, familie of werkgever mag zeggen op wie je moet stemmen. Je stem is van jou en is geheim.
3. Denken dat de inwoners de burgemeester kiezen. Dat is niet zo: de regering benoemt de burgemeester.
4. Denken dat alleen Nederlanders mogen stemmen. Veel andere inwoners mogen stemmen voor de gemeenteraad.