Fatbikes en e-bikes: komt er een helmplicht?

Helmplicht voor jongeren op fatbikes en e-bikes?

Vrijwel alle Nederlanders hebben een of meerdere fietsen. De meeste kinderen in Nederland leren fietsen als ze een jaar of vier zijn. En al van jongs af aan fietsen kinderen naar school en sportclubs. Dat is al decennialang zo. Maar de laatste jaren is er wel wat veranderd. De elektrische fiets wint namelijk terrein. Elektrische fietsen bieden trapondersteuning tot 25 kilometer per uur en dat vinden veel mensen erg prettig. 

Eerst waren het vooral de ouderen en werkenden die gebruik maakten van de elektrische fiets. Als je elke dag 15 kilometer naar je werk moet fietsen, dan is wat extra trapondersteuning wel handig. Maar de laatste jaren kiezen ook veel jongvolwassenen en scholieren voor de elektrische fiets, ook al zijn ze behoorlijk aan de prijs. Een goede elektrische fiets kost al snel meer dan 1000 euro. Voor scholieren zijn de fietsen toch aantrekkelijk, omdat zij zonder veel inspanning relatief grote afstanden kunnen afleggen. Ook fatbikes zijn in korte tijd populair geworden. Fatbikes zijn elektrische fietsen die een stoere uitstraling hebben. Ze hebben dikkere banden dan gewone fietsen en lijken een beetje op een kleine motor. Veel jongeren vinden die fietsen er erg stoer uitzien.

Het is natuurlijk behoorlijk prettig dat mensen zich snel van A naar B kunnen verplaatsen, maar het gebruik van elektrische fietsen heeft ook grote nadelen. Veel elektrische fietsen worden namelijk opgevoerd, vooral fatbikes. Dat betekent dat mensen eraan sleutelen om ze sneller te maken. Dat kan enorm gevaarlijk zijn. En als je denkt dat het een klein probleem is, dan heb je het mis! In 2024 werden er meer dan 10.000 fatbikes in beslag genomen door de politie, omdat ze opgevoerd waren. Daarnaast houdt niet iedereen zich goed aan de verkeersregels en als je met 25 kilometer per uur over de weg raast, draag je een grote verantwoordelijkheid. 

Het zijn vooral de jongeren die brokken maken. Uit onderzoek van VeiligheidNL blijkt dat het aantal slachtoffers onder gebruikers van elektrische fietsen tussen 2020 en 2024 sterk is gestegen. Vooral jongeren tussen de 12 en 18 jaar vormen een opvallende risicogroep. In deze leeftijdscategorie nam het aantal gevallen van hersenletsel zeer sterk toe. Het aantal geregistreerde fatbike-slachtoffers op de spoedeisende hulp steeg van nul in 2020 naar 301 in 2024. Meer dan de helft van deze slachtoffers was tussen de 12 en 18 jaar oud. De regering probeert dit probleem aan te pakken.

Vanaf 2027 moeten jongeren onder de 18 jaar waarschijnlijk verplicht een helm dragen wanneer zij op een fatbike of e-bike rijden. Het kabinet wil hiermee het aantal ernstige verkeersongelukken onder jongeren verminderen. De nieuwe regel maakt deel uit van een breder pakket aan maatregelen. Dit wetsvoorstel wordt naar verwachting in het najaar van 2026 aan de Tweede Kamer voorgelegd.

Sommige gemeenten hebben al eerder geprobeerd de fatbikes aan te pakken. In de gemeenten Enschede en Amsterdam is er op sommige plaatsen een verbod op fietsen met banden die dikker zijn dan 7 centimeter. Deze gemeenten proberen hiermee de problemen die fatbikes veroorzaken te beperken. Inmiddels zijn er echter veel meer elektrische fietsen op de markt gekomen.  Een relatief nieuwe ontwikkeling is de opkomst van skinny bikes. Dit zijn elektrische fietsen die juist een slank en sportief uiterlijk hebben. De skinny bikes lijken behoorlijk op fatbikes, maar ze hebben iets smallere banden. Hiermee omzeilen de gebruikers het verbod op dikke banden. 

Het is dus erg moeilijk om specifieke regels in te voeren voor fatbikes. Een fabrikant kan immers een elektrische fiets ontwikkelen die technisch sterk op een fatbike lijkt, maar onder een andere naam wordt verkocht. Daarom wil het kabinet niet uitsluitend onderscheid maken tussen verschillende soorten e-bikes. De voorgenomen helmplicht richt zich op jongeren onder de 18 jaar en moet gelden voor verschillende licht elektrische voertuigen. Op die manier probeert de overheid te voorkomen dat jongeren eenvoudig overstappen op een ander type elektrische fiets om regels te omzeilen.

Een belangrijke reden voor de helmplicht is het risico op hoofd- en hersenletsel. Bij een val met een relatief hoge snelheid kan een fietser ernstig gewond raken. Een helm kan de gevolgen van een klap op het hoofd beperken, maar voorkomt natuurlijk niet dat er een ongeluk gebeurt. Een helmplicht lost het probleem dus niet helemaal op. Het is dus belangrijk dat er meer gebeurt. Ook een goede handhaving van de regels en een veilige fietsinfrastructuur kan bijdragen aan een vermindering van het aantal ongelukken.

De helmplicht staat trouwens niet op zichzelf. Het kabinet wil ook een minimumleeftijd voor fatbikes invoeren en onderzoekt mogelijkheden om opgevoerde elektrische fietsen beter aan te pakken. Daarnaast wordt gekeken naar de mogelijkheid om bepaalde gebieden aan te wijzen als fatbikevrije zones. Tegelijkertijd wil het kabinet mensen niet demotiveren om te fietsen. Uiteindelijk is fietsen nog altijd een gezonde gewoonte en veel politici zien liever een jongvolwassene op de elektrische fiets, dan in een auto of op een scooter. 

Fabrikanten en verkopers worden trouwens ook betrokken bij de aanpak. Er wordt gewerkt aan een kwaliteitskeurmerk voor elektrische fietsen, zodat consumenten gemakkelijker kunnen beoordelen of een fiets aan bepaalde veiligheidseisen voldoet.

Of de nieuwe regels gaan helpen, moet nog blijken. Sommige mensen denken dat de helmplicht zal werken, omdat ijdele jongeren hun kapsel niet willen verpesten met het dragen van een helm. Wat denk jij? Gaat een helmplicht helpen? Of heb jij andere ideeën om het aantal fietsongelukken terug te dringen? Laat het weten in de comments.